«Атрады грамадзянскай самаабароны» (АГСБ) — тэлеграм-канал і аднайменны чат, якія з'явіліся ў верасні 2020 года.
1 ліпеня 2021 года Дзмітрый Сасноўскі паведаміў жонцы, што адлучыцца па працы і, магчыма, не прыйдзе начаваць. Гэта не выклікала падазрэнняў, бо ў сужэнцаў ёсць лецішча пад Лідай, дзе Дзмітрый любіў бавіць час і займацца гаспадарчымі справамі. Але, на жаль, Дзіма дадому ўжо не вярнуўся…
2 ліпеня Аксана, жонка Дзмітрыя, спакойна прымала кліентку дома, калі раптам яе працу перапынілі трое супрацоўнікаў КДБ, якія ўвайшлі ў кватэру без запрашэння, без званка ці стуку ў дзверы. Яны паведамілі, што Дзмітрый Сасноўскі затрыманы па падазрэнні ў акце тэрарызму і зараз будзе праводзіцца ператрус у прысутнасці двух панятых, якіх супрацоўнікі КДБ прывезлі з сабой. На спробы даведацца, што адбываецца, быў толькі адзін адказ: «Не належыць». Адзінае, што сказалі жонцы Дзмітрыя, – гэта сабраць мінімум рэчаў для перадачы ў СІЗА. Усю далейшую інфармацыю сваякі Дзімы змаглі даведацца толькі з рэпартажу на дзяржаўным тэлеканале.
Па тэлебачанні паведамілі, што 2 ліпеня на ўрачыстым сходзе з нагоды Дня Незалежнасці Аляксандр Лукашэнка зрабіў шэраг заяў.
– Сёння выкрытыя створаныя «спячыя» тэрарыстычныя ячэйкі, так званыя атрады самаабароны. Мэта гэтых ячэек — гвалтоўная змена ўлады ў дзень ікс. Яны самі пакуль не ведаюць, што гэта за дзень ікс: да яго трэба падвесці наш народ, як яны лічаць, нашу дзяржаву, — заявіў у выступленні Аляксандр Лукашэнка, піша БЕЛТА.
Паводле слоў Лукашэнкі, «атрады самаабароны» спрабавалі падарваць вузел сувязі Ваенна-марскога флоту Расіі ў Вілейцы. Па яго словах, нядаўна ў СМІ абмяркоўвалася нейкае здарэнне ў гэтым раёне, аднак што менавіта адбылося, так і не стала зразумела. Як сказаў Лукашэнка, ён расказаў пра гэтае здарэнне ў тэлефоннай размове з Уладзімірам Пуціным.
– Мы найсур'ёзнейшым чынам абмеркавалі і гэтую праблему. Вынік гэтага абмеркавання вы разумееце. Усе ўдзельнікі тэракту, у тым ліку тыя, хто ажыццяўляў і арганізоўваў, на працягу двух сутак былі знойдзеныя і арыштаваныя.
Лукашэнка назваў прозвішчы затрыманых: Гулевіч, Ашурак, Глотаў, Гаспадароў. Яны хацелі ўцячы ва Украіну і Літву, але спробы не ўдаліся.
Затрыманыя ў межах "справы АГСБ", акрамя Гаспадарова, пра якога амаль няма інфармацыі
Гулевіч Вадзім Мікалаевіч. Мяркуючы па фільме АНТ, гэта ўдзельнік чата «АГСБ», нібыта затрыманы супрацоўнікамі КДБ пры спробе ўсталяваць выбухоўку на вузле радыёсувязі ў Вілейскім раёне (43-і вузел сувязі ВМФ Расіі, адзін з двух ваенных аб'ектаў РФ у Беларусі). У інтэрв'ю «Нашай Ніве» маці Вадзіма Гулевіча расказвала, што ён працуе праграмістам, цікавіцца музыкай і піша песні. У 2020 годзе яго двойчы затрымлівалі: 9 жніўня (адпусцілі праз пару дзён) і ў кастрычніку — за размяшчэнне налепак. Паводле слоў маці, Вадзіма затрымалі ў раёне украінскай мяжы.
У фільме сцвярджалася, што затрыманым КДБ напарнікам Гулевіча пры спробе падрыву станцыі пад Вілейкай быў наступны фігурант спіса КДБ - Глотаў Аляксей Уладзіміравіч. У фільме сцвярджалася, што ў абавязкі Глотава таксама ўваходзіла перадача пісталета для нападу на супрацоўніка тэлеканала СТВ Рыгора Азаронка - зброю канфіскавалі пры затрыманні. Сваякі Глотава расказвалі, што яго затрымалі, калі ён ехаў на працу. Аляксею Глотаву 43 гады, ён жыве ў аграгарадку Камунар Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці, высветлілі журналісты «Нашай Нівы». Мужчына быў жанаты. Ад першага шлюбу мае двух сыноў, але з жонкай даўно развёўся, піша «Наша Нiва». Маці Аляксея ад зносін з журналістамі адмовілася. Сказала толькі, што сына затрымалі, калі ён ехаў на працу. Яго былая жонка таксама ўстрымалася ад каментарыяў.
Фрагменты затрыманняў фігурантаў "справы АГСБ" з праўладных каналаў
Ашурак Кірыл Раманавіч. Яго прозвішча таксама фігуравала ў фільме АНТ, аднак пра гэтага чалавека вядома мала. Тэлеканал сцвярджаў, што Ашурак быў сярод першапачатковых выканаўцаў задання па падрыве аб'екта ў Вілейцы, аднак у выніку адмовіўся ад удзелу і толькі дапамог разведаць мясцовасць. Аляксандр Лукашэнка згадваў Ашурка сярод людзей, якія нібыта хацелі ўцячы ва Украіну і Літву, аднак былі затрыманыя групай КДБ «Альфа». Раней Кірыла затрымлівалі 9 жніўня 2020 года, і ён даваў інтэрв'ю «Імёнам».
Асобы, датычныя да затрымання фігурантаў "справы АГСБ"
Таксама на сходзе Аляксандр Лукашэнка заявіў, што літаральна нядаўна спрабавалі знішчыць вялікую колькасць лесанарыхтоўчай тэхнікі ў лясгасах.
– Прозвішча выканаўцы, якая сама зголасілася, — Н. Мацвеева. Перахоплена групай «Альфа», арыштаваная і дае паказанні. У бліжэйшы час мы вас з імі азнаёмім, — паабяцаў ён. — Якая мэта — падпаліць калону аўтамабіляў уначы, выкласці гэта ў інтэрнэт і паказаць: глядзіце, мы жывыя, мы змагаемся і зрынем гэты рэжым. Гэта было 8 чэрвеня — яе затрыманне. Замах не ўдаўся.
Відэа падпалу планавалася выкласці ў канал АГСБ. Яе затрымалі яшчэ 8 чэрвеня 2021 года з падрыхтаванымі кактэйлямі Молатава — дзяржтэлебачанне сцвярджае, што гэта таксама было часткай аперацыі спецслужбаў і Мацвееву пад выглядам памочніка суправаджаў аператыўнік КДБ. Мяркуючы па фільме АНТ, той самы аператыўнік потым удзельнічаў у «замаху» на Азаронка.
АНТ настойвае, што Мацвеева сама выступіла з ініцыятывай падпалу, а стваральнік чата АГСБ Дзіс Хофман неахвотна пагадзіўся. Пра гэта яна пасля арышту сказала на камеру дзяржканала:
Дзіс тэму спачатку ўхваліў, а потым яе адхіліў, сказаў, што гэта нецікава, што гэта не будзе грымець. Мы сазвоньваліся, былі доўгія спрэчкі. [мантажная склейка] Дзіс мяне вельмі мала накіроўваў, у асноўным даверыў мне распрацоўку аперацыі.
Паказанні Наталлі Мацвеевай на праўладным відэа
Падставай для ўключэння Дзмітрыя Сасноўскага ў спіс тэрарыстаў сталі ч. 1 арт. 14 (Замах на злачынства) і ч. 1 арт. 359 (Акт тэрарызму ў дачыненні да дзяржаўнага або грамадскага дзеяча) КК. АНТ называў Сасноўскага выканаўцам таго самага нападу на Рыгора Азаронка, якому Глотаў павінен быў перадаць пісталет. У фільм трапілі нават кадры нападу, праўда, на іх Сасноўскі бяззбройны, а напад на Азаронка ажыццяўляе чалавек, які, як аказалася, быў сілавіком. Вядома, што Сасноўскі — жыхар Ліды, дзе працаваў таксістам. Яго затрымлівалі ў жніўні 2020 г. напярэдадні выбараў. Падазравалі, што ён расклейваў улёткі, але потым адпусцілі без пакарання.
"І яшчэ адзін замах на злачынства, які можа жахнуць (прынамсі, усю гэтую залу): спроба забойства нашага журналіста Рыгора Азаронка. Гэта адбылося мінулай ноччу: 1 ліпеня. Мэта (цытую) - знерухоміць, захапіць, кінуць у багажнік. Вывезці ў лес у самае глухое месца, адрэзаць язык. Узяць нажніцы, каб сам гэта зрабіў. Калі не зробіць сам - той, каго наймалі за дзесяць тысяч долараў (грошы былі пералічаныя), павінен быў ажыццявіць гэтую аперацыю, зняць на камеру і выкласці ў інтэрнэт", - расказаў Аляксандр Лукашэнка.
Лукашэнка кажа, што напад адбываўся ўначы, тады як «аператыўная здымка» зроблена ў светлы час сутак.
Скрыншот з праўладнага відэа пасля затрымання
Паводле рэпартажу, па Дзмітрыя заехаў яго падзельнік, які аказаўся ўкаранёным супрацоўнікам КДБ. Па словах жонкі, Дзмітрый паехаў на сваёй машыне, якую потым канфіскавалі і ў якой былі і рэчы самога Дзмітрыя, і рэчы яго жонкі. Праз некалькі месяцаў удалося ініцыяваць вяртанне машыны. Таксама Аксана заўважыла, што на іх лецішчы засталіся тыя рэчы, у якіх Дзмітрый паехаў 01.07.2021 з дому. Г.зн. па яго ніхто не заязджаў, Дзмітрый адправіўся па сваіх справах самастойна і нават паспеў пабываць на сваім любімым лецішчы. Як разгортваліся падзеі яго затрымання, калі і як гэта адбылося, – застаецца толькі здагадвацца. Яшчэ хацелася б адзначыць, што лецішча знаходзіцца за 70 км ад Ліды, за горадам Іўе, хутчэй нават як хутар у лесе, суседзяў вакол няма. У рэпартажы згадваецца лакацыя пад Валожынам, куды Дзмітрый нібыта ўвесь час ездзіў, каб весці актыўныя змовы. Чаму згадваецца гэтае міфічнае месца, Аксана наогул не ўяўляе.
Тым не менш, на відэа ёсць нейкая машына, на якой Дзмітрый і яго падзельнік ехалі ў Мінск, каб ажыццявіць напад на Азаронка.
Скрыншоты з праўладнага відэа падрыхтоўкі нападу на Азаронка
У машыне была ўсталяваная відэакамера, якая фіксавала твар толькі Дзмітрыя. Яго падзельнік у асобе супрацоўніка КДБ меў пры сабе пісталет і, зыходзячы з падзей на відэа, менавіта ён нападаў на журналіста, тады як Дзмітрый Сасноўскі нават не паспеў ні да каго дакрануцца, як на яго наваліліся іншыя аператыўнікі.
Скрыншот з праўладнага відэа, супрацоўнік КДБ з пісталетам ідзе ажыццяўляць напад
Дзеянні падчас нападу на Азаронка
Супрацоўнікі КДБ збіваюць з ног і наваліваюцца кучай на Дзмітрыя
Супрацоўнік КДБ, які ўдзельнічаў у правакацыі
Усе затрыманыя даюць паказанні на камеру ў прысутнасці сваіх адвакатаў, у тым ліку і Дзмітрый. Побач знаходзіцца адвакат Пабярэжнюк Яўген Аляксеевіч, якога прызначылі дзяжурным у дзень затрымання.
Скрыншот з праўладнага відэа
Адвакат Пабярэжнюк аказваў ціск на Дзмітрыя і ўсяляк угаворваў яго ўзяць усю віну на сябе, напісаць чыстасардэчнае прызнанне і супрацоўнічаць са следствам. Больш за тое, у першы месяц затрымання Дзмітрый заставаўся зусім без ежы і элементарных сродкаў гігіены. Месяц без магчымасці памыцца, пачысціць зубы і змяніць ніжнюю бялізну, тады як сваякі рэгулярна арганізоўвалі перадачы і пералічвалі грошы. У сваю чаргу, Пабярэжнюк хлусіў, што ў Дзмітрыя ўсё ёсць і ён адчувае сябе выдатна. Магчыма, што адвакаты іншых фігурантаў гісторыі такія ж дзяжурныя, якія ціснуць на сваіх падабаронных і служаць следству.
Паводле апублікаваных відэа, паводзіны Дзмітрыя выглядаюць для сваякоў дзіўнымі. Яны адзначаюць, што ён вельмі нервуецца, яму цяжка гаварыць, ён блытае словы і фразы. Яны бачаць, што ён знаходзіцца ў моцным эмацыйным напружанні. Нагадаем, што ў першы месяц знаходжання ў СІЗА КДБ для Дзмітрыя былі створаныя невыносныя ўмовы.
Аксана Сасноўская адзначае, што следчыя кожны раз змяняюць адзін аднаго і, на жаль, больш прозвішчаў не вядома. Сапраўдныя адвакаты ў асобе Азолінай Галіны Валянцінаўны і Сташкевіча Уладзіміра Аляксандравіча падрабязнасцямі следства не дзеляцца. Вядома, што цяпер Дзмітрыю Сасноўскаму вылучаюцца абвінавачванні па 4-х справах.
Сам Дзмітрый неаднаразова згадваў у сваіх лістах жонцы, што ён сапраўды перайшоў дарогу гэтай сістэме і што яна нават уявіць сабе не можа, хто ў гэтым замяшаны і хто вінаваты. Магчыма, Дзмітрый намякае менавіта на здраду блізкіх людзей. Хацелася б адзначыць, што ў справе можа быць замяшаная стрыечная сястра Аксаны – Дзіяна Каштанава, якая займае пасаду ў Бабруйскім раённым выканаўчым камітэце. Больш за тое, Каштанава з'яўляецца актыўнай сяброўкай БРСМ і падтрымлівае рэжым, рэгулярна ўдзельнічае ў прапагандысцкіх акцыях і сходах прыкарытнікаў. Сваякі ўспамінаюць, што ў нейкі момант Дзіяна вельмі настойліва тэлефанавала і прапаноўвала сустрэцца, напрошвалася ў госці, чаго раней за ёй не назіралася. Пасля затрымання Дзмітрыя яна знікла і забылася на свае сваяцкія пачуцці. Падтрымкі і дапамогі з яе боку няма. Акрамя гэтага, Дзіяна цесна звязаная з некалі лепшым сябрам Дзмітрыя – Яўгенам Тарасевічам. У нейкі момант Дзмітрый і Яўген перасталі мець зносіны, Тарасевіч свайго сябра не падтрымаў.
Вызначэнне Дзяніса Хофмана дзяржаўнымі СМІ
Акрамя гэтага, у праўладным фільме фігуруе персанаж Дзяніс Хофман. Па ўсім відаць, сапраўды існаваў нейкі персанаж пад нікам «Дзіс», які адміністраваў канал АГСБ. Паводле расповедаў карыстальнікаў, ён не даваў нейкіх прамых указанняў, больш прызначаў адміністратарамі іншых карыстальнікаў іншых каналаў у Тэлеграме. Ніхто яго не бачыў асабіста. У сацыяльных сетках каля 8 старонак з рознымі асабістымі дадзенымі карыстальнікаў і фотаздымкамі "Дзіса" як уладальніка старонак. Ці рэальны гэты чалавек, невядома. Пасля ўсіх спецаперацый канал АГСБ перастаў быць актыўным.
Хто яшчэ быў затрыманы ў межах "справы АГСБ"?
Дзе знаходзяцца Астраўцоў і Назарук, невядома. Ягор Дуднікаў быў асуджаны на 11 гадоў пазбаўлення волі, у фільме ён быў названы мадэратарам АГСБ.
Таксама фігурантам "справы АГСБ" з'яўляецца Юрась Зянковіч, які быў арыштаваны 12 красавіка 2021 года. Яго абвінавацілі ў змове з мэтай захопу ўлады. У гэты ж дзень былі затрыманыя Аляксандр Фядута, а днём пазней — Рыгор Кастусёў.